Model własnościowy i zarządczy
Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S.A. (ZMPG) jest spółką prawa handlowego, w której większościowy udział posiada Skarb Państwa. Spółka zarządza nieruchomościami portowymi, dzierżawi grunty i nabrzeża operatorom terminalowym, finansuje budowę i utrzymanie infrastruktury portowej (tory wodne, nabrzeża, drogi portowe) oraz koordynuje działalność administracyjną na terenie portu.
Model ten — określany jako model landlord port — jest zbliżony do stosowanego w wielu dużych portach europejskich, takich jak Rotterdam czy Hamburg. Oznacza rozdzielenie funkcji właściciela infrastruktury od operatora przeładunkowego. Poszczególne terminale prowadzone są przez prywatnych lub częściowo prywatnych operatorów.
Operatorzy terminali w Porcie Gdańsk
Głównymi operatorami terminali w Gdańsku są Baltic Hub Container Terminal sp. z o.o. (kontenerowy), Naftoport sp. z o.o. (paliwa płynne), Siarkopol Gdańsk S.A. (chemikalia i nawozy) oraz kilka mniejszych podmiotów obsługujących ładunki drobnicowe i masowe. Informacje o operatorach dostępne na stronie portgdansk.pl.
Procedura obsługi statku w porcie
Zawinięcie statku do Portu Gdańsk poprzedzone jest szeregiem czynności formalnych i operacyjnych, które muszą zostać wykonane w określonej kolejności:
- Notyfikacja z wyprzedzeniem — armator lub agent statku zgłasza zawinięcie do Urzędu Morskiego i ZMPG co najmniej 24 godziny wcześniej (w przypadku statków z portów spoza UE — odpowiednio wcześniej)
- Pilotaż — na wodach portu obowiązuje pilotaż obowiązkowy; statek przejmuje pilot morski w wyznaczonym miejscu i przeprowadza jednostkę do nabrzeża
- Cumowanie i zabezpieczenie — cumowanie odbywa się z pomocą holowników i marynarzy cumowniczych
- Odprawa graniczna i sanitarna — organy Straży Granicznej i Inspekcji Sanitarnej dokonują kontroli na pokładzie (w przypadku statków przybywających spoza UE)
- Przeładunek — operacje prowadzi operator terminalu zgodnie z planem sztauerskim
- Odpłynięcie — po zakończeniu przeładunków, uregulowaniu opłat portowych i dopełnieniu formalności statek odpływa
Opłaty portowe
ZMPG pobiera opłaty portowe od statków zawijających do portu. Taryfa opłat portowych publikowana jest na stronie zarządu i obejmuje m.in.:
- Opłatę tonażową — naliczaną od pojemności brutto statku (GT)
- Opłatę pasażerską — przy obsłudze statków pasażerskich
- Opłatę za cumowanie — za czas postoju przy nabrzeżu
- Opłatę za pilotaż i holowanie — pobierane przez odpowiednie służby portowe
Aktualna taryfa dostępna jest w sekcji dokumentów na stronie portgdansk.pl.
Systemy informatyczne w zarządzaniu portem
Koordynacja ruchu statków i ładunków w Porcie Gdańsk odbywa się przy wsparciu kilku systemów informatycznych. Port korzysta z systemu Vessel Traffic Service (VTS) do monitorowania ruchu statków na podejściu i w basenie portowym. VTS zarządzany jest przez Urząd Morski w Gdyni, który odpowiada za bezpieczeństwo nawigacji na całym polskim wybrzeżu.
Na poziomie terminalu operatorzy stosują Terminal Operating Systems (TOS) — dedykowane oprogramowanie do planowania operacji dźwigowych, zarządzania placami składowymi i harmonogramowania zasobów ludzkich i sprzętowych.
Elektroniczne awizowanie i System Port Community
Postępująca digitalizacja procesów portowych obejmuje systemy elektronicznego awizowania ciężarówek wjeżdżających na teren terminalu. Kierowca rezerwuje okno czasowe, a system weryfikuje dokumenty przed wjazdem na bramie. Ogranicza to kolejki i poprawia przepustowość bramy wjazdowej.
Bezpieczeństwo na terenie portu
Port Gdańsk jest obiektem podlegającym regulacjom Kodeksu ISPS (International Ship and Port Facility Security Code), który nakłada obowiązki w zakresie ochrony obiektu portowego. Wymagania te obejmują m.in. kontrolę dostępu, monitoring wizyjny, plany ochrony i regularne audyty. Za realizację przepisów ISPS odpowiada wyznaczony Oficer Ochrony Obiektu Portowego.
Koordynacja z urzędami morskimi i celnymi
Na terenie portu działają przedstawicielstwa Urzędu Morskiego w Gdyni, Krajowej Administracji Skarbowej (odprawy celne), Straży Granicznej oraz Inspekcji Weterynaryjnej i Fitosanitarnej (dla importów objętych kontrolą). Sprawna koordynacja między tymi instytucjami a zarządem portu i operatorami terminali wpływa na czas odprawy i ogólną efektywność przeładunków.
Regulacje dotyczące funkcjonowania portów morskich w Polsce zawarte są m.in. w ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (tekst jedn. Dz.U. 2010 nr 33, poz. 179 z późn. zm.) oraz przepisach prawa unijnego w zakresie bezpieczeństwa morskiego i ochrony środowiska.